Mobile menu

مسائل طهارت 1

بحث طهارت

مسأله41: طهارت به عنوان مقدمه مهمي براي عبادت‌هاي متعدد مطرح است و به دو طهارت از خَبَث (=نجاست) و از حَدَث تقسيم مي‌شود كه اولي مربوط به اجسام و دومي مربوط به روح مي‌باشد. توضيح اين‌كه:

مسأله42: طهارت از خبث به معناي نظيف كردن، تميز كردن و به اصطلاح رعايت بهداشت در لباس، بدن و اشياء مي‌باشد و طهارت از حدث به معناي برطرف كردن پليدي روحاني و معنويي است كه در اثر خواب، خروج ادرار، مدفوع، مني، خون حيض  و نظاير آن براي مكلّف ايجاد مي‌شود.

مسأله43: بهترين، راحت‌ترين، عام‌ترين، فراوان‌ترين و مهم‌ترين وسيله طهارت از خَبَث و حَدَث، آب است.

مسأله44: مايعات به آب و غير آب تقسيم مي‌شوند و آب به مطلق و مضاف تقسيم مي‌شود. آب مضاف آن است كه از چيزي گرفته شده باشد مانند آب هندوانه، يا با چيزي مخلوط باشد مانند آب گِل. و غير اين دو «آب» نام دارد اگرچه در عبارت، به چيزي اضافه شود، نظير آب رودخانه يا آب حوض.

مسأله45: مايعات غير آب و نيز آب مضاف به خودي خود پاكند مگر چند مايع خاص كه شارع مقدس مشخص كرده است نظير ادرار، خون، مني و...

مسأله46: مايعات پاك و آب مضاف، اگر با نجاستي برخورد كنند هنگامي نجس مي‌شوند كه نجاست زياد و مايع كم باشد به گونه‌اي كه عرف متشرع از آن متنفر باشد. بنابراين اگر مايع به حدّي زياد باشد كه متأثر شدن آن از نجاست، خلاف متعارف باشد نجس نيست بنابراين، يك تانكر نفت يا يك تانكر شير در اثر اصابت يك قطره خون نجس نمي‌شود.

انواع آب مطلق

مسأله47: آب مطلق يعني آب غير مضاف انواع فراواني دارد زيرا يا از آسمان فرو مي‌ريزد كه آب باران نام دارد يا از زمين مي‌جوشد كه اگر روي زمين باشد آب جاري است و اگر زير زمين باشد آب چاه نام دارد و اگر آب در ظرفي محصور باشد به قليل و كثير يا قليل و كرّ تقسيم مي‌شود.

مسأله48: آب باران بر هر چيزي ببارد آن را پاك مي‌كند مگر اين‌كه عين نجاست در آن چيز باقي باشد.

مسأله49: تطهير لباس، فرش و ساير اشيايي كه آب را در درون خود نگه مي‌دارد، با آب باران، نيازي به فشار دادن و خارج ساختن غساله ندارد. (اين ويژگي مختص آب باران است)

مسأله50: اگر آب باران به نجاستي برسد و از آن عبور كند ولي نتواند آن را زايل كند تا وقتي كه باران مي‌بارد آن آب پاك است.

مسأله51: پس از پايان يافتن بارش باران، آب‌هايي كه بر نجاست عبور مي‌كند اگر از آن تغيير بپذيرد نجس است.

مسأله52: باريدن چند قطره باران براي تطهير كافي نيست بلكه بايد بارش به حدي باشد كه شيء متنجس خيس شود.

مسأله53: باران‌هايي كه همراه با دوده يا همراه با غبار است و شيشه ماشين و امثال آن را ملكوك مي‌كند تا زماني كه مضاف نشده، خاصيت پاك كنندگي را دارد.

مسأله54: اگر باران هنگامي‌كه مي‌بارد جاري شود و به جاي نجسي كه باران در آن‌جا نمي‌بارد، برسد آن‌جا را نيز پاك مي‌كند.

مسأله55: اگر باران به عين نجاست ببارد و به جاي ديگر ترشح كند، چنان‌چه عين نجاست همراه آن نباشد پاك است.

مسأله56: خاك نجسي كه به واسطه بارش باران، گل شود پاك مي‌شود.

آب جاري و چاه

مسأله57: آب جاري و چاه داراي يك حكم هستند زيرا جريان داشتن آب در روي زمين و يا در زير زمين تفاوتي در ماهيت آن ايجاد نمي‌كند و همان‌گونه كه آب رودخانه جاري است، آب چشمه‌اي كه به خودي خود جاري نيست ولي اگر مقداري از آن برداشته شود، به همان مقدار جوشش دارد نيز جاري محسوب مي‌شود. هم‌چنين است آب چاهي كه وقتي از آن مقداري برداشته شود جاي آن پر مي‌شود.

مسأله58: آب جاري و چاه در اثر برخورد با نجاست آن را پاك مي‌كند، مگر اين‌كه نجاست زياد باشد به گونه‌اي كه رنگ، بو و يا مزه‌ي آب تغيير كند.

مسأله59: آب لوله كشي‌هاي شهري جاري است. هم‌چنين آب لوله‌كشي ساختمان كه با فشار بر روي نجس ريخته مي‌شود.

مسأله60: اگر نجاستي به آب جاري، چاه و امثال آن برسد، تنها آن‌جايي كه به واسطه‌ي ملاقات با نجاست، رنگ، بو و يا طعمش تغيير يافته نجس است.

مسأله61: آب‌هايي كه در حواشي رودخانه‌ها و جويبارها ايستاده‌اند، حكم آب جاري را دارند.

آب كُر و قليل

مسأله62: مشهور فقيهان آبي را كه جوشش نداشته باشد و از آسمان فرود نيايد بلكه در ظروف يا گودال‌ها محصور باشد به قليل و كُر تقسيم مي‌كنند و آب قليل را به كم‌تر از كُر معنا مي‌كنند و كُر را مقداري از آب مي‌دانند كه اگر در ظرفي كه طول، عرض و عمق آن سه وجب متعارف يا سه وجب و نيم متعارف باشد، ريخته شود آن را پر كند. بنابراين اختلاف در اصل مقياس و نيز اختلاف در اندازه‌ي وجب‌ها باعث شده كه در مقدار كُر اختلاف پيدا شود به گونه‌اي كه از 5/377 كيلوگرم تا 5/478 كيلوگرم گفته شده است[1]، به نظر مي‌رسد با معيارهايي كه خودشان مشخص كرده‌اند حداقل مقدار كُر حدود 216 ليتر و حداكثر آن 554 ليتر است كه اولي ظرف مكعبي به ابعاد سه وجب بيست سانتي‌متري را پر مي‌كند ودومي ظرف مكعبي به ابعاد سه وجب و نيم بيست و سه سانتي‌متري را. طبق فتواهاي موجود، اختلاف كُر حدود 110 ليتر و طبق آن‌چه محاسبات نشان مي‌دهد اين اختلاف حدود 338 ليتر است، زيرا هر ليتر آب تقريباً يك كيلوگرم است. به نظر مي‌رسد معياري با اين مقدار اختلاف را نمي‌توان از دستورهاي ثابت شرع تصور كرد.

مسأله63: مشهور فقيهان بين احكام آب قليل و كُر تفاوت قائلند و آب قليل را به مجرد ورود نجس يا متنجس به آن، نجس مي‌دانند ولي آب كُر را تنها، هنگامي نجس مي‌دانند كه در اثر برخورد با نجاست، رنگ، بو و مزه‌اش تغيير يابد. اما با توجه به روايات و زمان و محل صدور آن‌ها، به نظر مي‌رسد آب كُر اندازه مشخصي نداشته باشد بلكه با توجه به چيز آلوده‌اي كه در آن مي‌افتاده يا شسته مي‌شده نام‌گذاري انجام گرفته است، يعني مقدار آبي كه مُردن يك موش در آن، يا شستن ظرف، دست و پا و صورت يك نفر در آن، آن را آلوده‌ي محسوسي نمي‌ساخته است، كُر يا كثير نام گرفته است.

بنابراين معيار كلي رعايت بهداشت و نظافتي در حدّ آن زمان، با توجه به سلامت محيط، كمبود آب و مقدار مقاومت بدن در مقابل بيماري‌ها بوده است و امروزه نيز رعايت بهداشت با توجه به وجود انواع بيماري‌ها و ضعف بنيه افراد مطرح است. بنابراين، رعايت بهداشت در حدّ متعارف، كفايت از طهارت از خبث مي‌كند.

مسأله64: اگر آبي هر چند كم، در لوله‌ها يا شلنگ‌هاي طولاني كه به منبع جوششي اتصال ندارد وجود داشته باشد و نجاستي به قسمتي از آن برسد كه عرفاً تأثيري بر ساير قسمت‌ها نداشته باشد، ساير قسمت‌هاي آب پاك است و اگر چيز نجسي را زير آبي كه از شير اين لوله‌ها بيرون مي‌ريزد، بشويند پاك مي‌شود.

مسأله65: بايد از آبي كه براي برطرف كردن نجاسات از بدن، لباس و ساير اشياء، روي آن ريخته شده است اجتناب كرد. اما اجتناب از قطرات آبي كه هنگام تطهير نمودن محل ادرار و مدفوع به لباس يا بدن مي‌پاشد، لازم نيست. (ظاهراً شارع مقدس، براي جلوگيري از وسواس در اين قسمت، آسان‌گيري خاصي را مبذول داشته است.)

مسأله66: داخل نمودن لباس، بدن و ساير اشياء متنجس در آب محصور امري نامطلوب است و اگر رنگ و بوي آب را تغيير دهد آب نجس مي‌شود و پاك شدن آن چيز نجس، خالي از اشكال نيست.

احكام آب‌ها

مسأله67: اگر آبِ مضافِ نجس يا مايعِ متنجّس به گونه‌اي در آب زيادي مضمحل شود كه به مجموع آن‌ها، تنها آب گفته شود پاك مي‌شود.

مسأله68: آب‌هاي معدني و آب درياچه‌هايي كه با نمك مخلوط شده و آب لوله‌كشي كه در آن كلر ريخته‌اند، حكم آب مطلق را دارند مگر اين‌كه مقدار مخلوط، به قدري زياد باشد كه به آن آب مطلق نگويند.

مسأله69: آبي كه مطلق بوده و معلوم نيست مضاف شده باشد حكم آب مطلق را دارد و آبي كه مضاف بوده و معلوم نيست كه مطلق شده حكم آب مضاف را دارد.

مسأله70: به آبي كه هنگام برطرف كردن نجاست از چيز نجس جدا مي‌شود غُساله مي‌گويند، از غُساله‌هايي كه آثار نجاست را در خود دارند بايد اجتناب شود، چه آن‌هايي كه خود به خود از اشياء جدا مي‌شوند چه‌آن‌هايي كه با فشار از لباس و امثال آن خارج مي‌گردد.

مسأله71: هنگامي‌كه غُساله‌هاي جدا شده از اشياء متنجس، آثار نجاست را در خود نداشت شيء متنجس پاك شده است و شستن مرتبه اول و دوم ملاك و معيار نيست.

مسأله72:‌ اگر به چيزي عين نجاست اصابت نكرده اما به خاطر مجاورت با عين نجس، بوي نجاست گرفته، نجس نمي‌شود اگرچه اجتناب از آن قبل از برطرف شدن بوي نجاست راجح است.

مسأله73: آبي كه عين نجاست در آن ريخته در صورت اتصال به آب جاري يا باران يا آب محصور زياد، در صورتي پاك مي‌شود كه در اثر مخلوط شدن با آب پاك، آثار نجاست كاملاً از بين برود.

مسأله74:‌ آبي كه عين نجاست در آن ريخته و بر اثر مرور زمان آثار نجاستش از بين رفته خود به خود پاك نمي‌شود.

مسأله75:‌ آب پاكي كه نجس شدن آن معلوم نيست، پاك است و آب نجسي كه پاك شدنش معلوم نيست، نجس است.

مسأله76: آب مضافي كه از راه مخلوط شدن اشياء جامد، با آب درست شده است مانند آب گِل و شربت، اگر نجس شود با تصعيد پاك مي‌شود.

 

[1] ر.ك توضيح المسائل آيت‌الله شبيري زنجاني ص11 مسأله16.