Mobile menu

مسائل طهارت 8

غسل

غسل شست‌وشوي تمامي بدن است كه انسان در شرايط و يا زمان‌هاي خاص و با قصد و انگيزه‌ي تقرّب به خدا انجام مي‌دهد و به واجب و مستحب تقسيم مي‌شود.

غسل‌هاي واجب

غسل‌هاي واجب عبارتند از:

1. غسل جنابت

2. غسل حيض

3. غسل نفاس

4. غسل استحاضه

5. غسل مسّ ميّت

6. غسل ميّت

7. غسلي كه انسان با نذر و امثال آن بر خود واجب كند.

احكام جنابت

به دو چيز انسان جنب مي‌شود اول خروج مني، دوم آميزش جنسي

مسأله423: خروج مني از مرد چه در بيداري باشد يا در خواب، كم باشد يا زياد، از روي شهوت باشد يا بدون آن، از روي اختيار باشد يا بدون آن، موجب جنابت مي‌شود.

مسأله424: زن مني ندارد و مايعاتي كه در اوج شهوت يا غير آن از وي خارج مي‌شود موجب جنابت او نمي‌شود، اگر چه احوط در ترتّب احكام جنابت است.

مسأله425: اگر رطوبتي از مرد خارج شد و شك كرد كه مني است يا خير، اگر از راه حالات خود و صفات مايع خارج شده يقين يا اطمينان به مني بودن آن پيدا نكرد، حكم جنب را ندارد.

مسأله426: مني با شهوت و جستن بيرون مي‌آيد و پس از آن بدن سست مي‌شود، لزج است و به صورت لكه در لباس باقي مي‌ماند، داراي بوي تندي است.

مسأله427: آميزش جنسي مرد در جلوي زن، موجب جنب شدن هر دو مي‌شود، اگر چه مني از مرد خارج نشود.

مسأله428: اگر فردي به خاطر شهوت زياد و يا انحراف جنسي، در غير جلوي زن آميزش كند و از او مني خارج شود جنب شده اما اگر از او مني خارج نشود، مترتّب ساختن احكام جنابت مبني بر احتياط وجوبي است.

مسأله429: حكم به جنب شدن فردي كه در غير جلو، با او آميزش شده مشكل است به ويژه اگر مضطر، مكره يا مجبور شده باشد.

مسأله430: كسي كه - العياذ بالله - با حيوانات آميزش كرده و از وي مني خارج نشده، بنابر احتياط، احكام جنب را مترتّب كند.

مسأله431: در مواردي كه حكم به جنب بودن فرد مشكل يا مبني بر احتياط است اگر قبل از آن عمل، وضو داشته، احتياطاً غسل كند و اگر وضو نداشته احتياطاً غسل كند و وضو نيز بگيرد، اگر چه اكتفا به يكي از آن‌ها -  به ويژه غسل - بعيد نيست.

مسأله432: بهتر آن است كه در موارد احتياط، فرد پس از غسل، يكي از نواقض وضو را انجام دهد و سپس وضو بگيرد.

مسأله433: اگر مني مرد از جاي خود حركت كند و بيرون نيايد يا انسان شك كند كه بيرون آمده يا نه، غسل بر او واجب نيست.

مسأله434: اگر پس از بيرون آمدن مني و پيش از ادرار كردن غسل كند و سپس از رطوبتي از او خارج شود كه نداند مني است يا چيز ديگر حكم مني را دارد.

مسأله435: اگر زن پس از آميزش غسل كرد و پس از آن مني مرد از او خارج شد، به غسلش ضرري نمي‌رساند و تنها بايد آن نجاست را از خود برطرف سازد.

مسأله436: اگر كسي در لباس مشترك، مني ديد غسل بر او واجب نيست، مگر اين‌كه مطمئن شود خودش جنب شده است.

مسأله437: رطوباتي كه از زن، در اثر ديدن خواب‌هاي شهواني، خارج مي‌شود، پاك است و نيازي به غسل ندارد.[1]

مسأله438: آميزش جنسي با همسر، حتي در وقت كمبود آب، جايز است و براي نماز، پس از تطهير بدن تيمم كند.

چيزهايي كه بر جنب حرام است

1. رساندن هر جايي از بدن به خط قرآن و بنابر احتياط به نام خداي متعال و صفات خاصه‌ي او به هر لغتي كه باشد حرام است. بله دست زدن به پولي كه بر آن نام خدا نوشته شده باشد اگر به قصد بي‌احترامي نباشد اشكالي ندارد و احتياط مستحب آن است كه جايي از بدن خود را به اسم پيامبران و امامان و حضرت زهرا (س) نيز نرساند.

2. ورود به مسجد الحرام و مسجد النّبي (ص)‌، اگر چه از يك در داخل و از در ديگر خارج شود، بر جنب حرام است.

3. توقف در تمامي مساجد بر جنب حرام است بنابراين اگر در ساير مساجد غير از مسجد الحرام و مسجد النّبي (ص) از يك در وارد شود و بدون توقف از در ديگر خارج شود يا براي برداشتن چيزي - مانند ساك خود - داخل شود و بدون توقف برگردد مانعي ندارد.

4. خواندن آياتي كه سجده‌ي واجب دارد، كه عبارتند از آيه 15 سوره‌ي 32 و آيه 37 از سوره‌ي 41 و آيه‌ي اخر سوره‌ي 53 و سوره‌ي 96 بر جنب حرام است.

مسأله439: بنابر احتياط حرم امامان يعني محوطه‌اي كه ضريح مقدس در آن قرار دارد حكم مساجد را دارد.

مسأله440: بنابر احتياط استحبابي جنب نبايد چيزي را داخل مسجد بگذارد، اگر چه از خارج مسجد يا در حال عبور از آن باشد.

مسأله441: احوط و اولي آن است كه جنب از خواندن آيات ديگر سوره‌هايي كه سجده‌ي واجب دارند نيز خودداري كند.

مسأله442: احوط و اولي آن است كه جنب از خواندن حتي يك حرف از آياتي كه سجده‌ي واجب دارند نيز خودداري كند.

مسأله443: اگر كسي در مسجد الحرام يا مسجد النّبي خوابيد و جنب شد بايد فوراً براي خارج شدن تيمم كند و از آن‌جا خارج شود مگر اين‌كه زمان خروج از زمان تيمم كم‌تر باشد و يا اين‌كه زمان غسل، از زمان تيمم و خروج كم‌تر باشد، كه در اين صورت بايد فوراً غسل كند.

مسأله444: مساجد متروكه و مخروبه حكم مساجد آباد را دارد و نبايد جنب در آن‌ها توقف كند.

مسأله445: احتياط آن است كه جنب را براي جاروب كردن مسجد،‌ در حال جنابت، يا نگهباني از مسجد در آن حالت، اجير نكنند. ولي به هر حال اگر اجير كنند و او عمل مورد اجاره را انجام داد اجرت عملش را طلب‌كار است.

مسأله446: جايز نيست كه جنب براي خواندن آياتي كه سجده‌ي واجب دارد اجير شود و بر فرض انجام عمل مستحق اجرت نيست. [تفاوت اين مسأله با مسأله‌ي قبل در اين است كه در اين‌جا بر خود عمل حرام اجير شده است و اجاره‌اش باطل است و نمي‌توان آن را با ترتّب درست كرد.]

مسأله447: اگر فردي جنب شده و آب براي غسل، تنها در مسجد است مي‌تواند در حال عبور آب را بردارد و در بيرون مسجد غسل كند. و مي‌تواند خود را بدون آب بداند و براي نماز تيمم كند.

چيزهايي كه بر جنب مكروه است

1. خوردن

2. آشاميدن

3. خوابيدن

4. خضاب كردن

5. ماليدن روغن به بدن

6. همراه داشتن قرآن

7. لمس جلد، حاشيه يا بين خط‌هاي قرآن

8. جماع كردن، در صورتي‌كه جنب شدن وي با احتلام بوده است.

9. خواندن بيش از هفت آيه از قرآن، در صورتي‌كه از غير سوره‌هاي عزائم باشد.

مسأله448: از موارد مكروه استنباط مي‌شود كه سزاوارترين كار براي جنب تلاش براي غسل كردن يا تيمم نمودن است.

مسأله449: مكروه بودن قرائت قرآن براي جنب به معناي اين است كه ثواب قرائتش كم است، نه اين‌كه بي‌كار نشستن بهتر از قرائت قرآن باشد.

مسأله450: اگر جنب وضو بگيرد يا دست‌هاي خود را بشويد كراهت خوردن و آشاميدن برطرف مي‌شود.

مسأله451: اگر جنب وضو بگيرد يا تيمم كندكراهت خوابيدن برطرف مي‌شود.

چگونگي غسل جنابت

مسأله452: غسل جنابت به خودي خود براي جنب مستحب است ولي براي خواندن نماز واجب، واجب است.

مسأله453: در غسل، قصد وجوب يا استحباب واجب نيست و اشتباه در اين قسمت ضرري به درست بودن غسل نمي‌زند.

مسأله454: مشهور غسل را به ترتيبي و ارتماسي تقسيم كرده‌اند و در ترتيبي سر و گردن را مقدم بر بدن و در بدن طرف راست را مقدم بر طرف چپ دانسته‌اند و در غسل ارتماسي، قرار گرفتن تمامي هيكل، در آب را لازم دانسته‌اند ولي به نظر مي‌رسد ترتيبي و ارتماسي دو گونه از شستن بدن باشد بنابراين آن‌چه در غسل، اهميت دارد شستن تمامي بدن با نيت پاك شدن از جنابت، به خاطر فرمان خداست. در نتيجه تقدّم بدن بر سر يا چپ بر راست باطل‌كننده‌ي غسل نيست كما اين‌كه نصف بدن را در آب فرو كردن و پس از آن نصف ديگر را در آن فرو كردن ضرري به غسل نمي‌زند، بله نظر مشهور موافق احتياط است و حتي‌المقدور ترك نشود.

مسأله455: در غسل، شستن مو واجب نيست بنابراين كساني‌كه موهاي خود را بافته‌اند يا مدل داده‌اند لازم نيست آن‌ها را به‌هم بزنند و رسانيدن آب به پوست بدن كافي است.

مسأله456: در غسل، شستن از بالا به پايين و هم‌چنين موالات واجب نيست. بنابراين هرگاه بفهمد كه قسمتي از بدن را نشسته، شستن همان‌جا كافي است و اگر آن قسمت از سر و گردن بود، احتياطاً بدن را نيز بشويد تا ترتيب بين سر و بدن كه فتواي مشهور است رعايت شود.

مسأله457: قبل از غسل دادن هر قسمت از بدن تطهير نمودن آن قسمت،‌از نجاست مني و از ساير نجاسات لازم است.

مسأله458: مي‌توان آب را بر عضو نجس ريخت و نيّت غسل نيز داشت در اين صورت پس از پاك شدن، غسل آن قسمت نيز محقق مي‌شود.

مسأله459: كسي كه آب كافي براي انجام كامل غسل ندارد افضل آن است كه اول سر و گردن را غسل دهد، در مرحله‌ي بعدي طرف راست بدن و در مرحله‌ي سوم طرف چپ را غسل دهد و اگر به جاي تقسيم بدن به راست و چپ، آن را به بالا تنه و پايين تنه تقسيم كند و غسل دهد نيز اشكالي ندارد. و اگر در هر مرحله از يافتن آب نتوانست يك مرحله را كامل كند اشكالي ندارد كه در مرحله‌ي ديگر آن را كامل كند.

مسأله460: كسي كه به خود شامپو يا صابون زده مي‌تواند با نيّت غسل، آب دوش را بر بدن خود جاري سازد تا شست‌وشوي از آلودگي‌ها و طهارت غسلي با يك شست‌وشو محقق شود.

مسأله461: رنگ‌هايي كه خانم‌ها بر موهاي خود مي‌زنند حتي اگر جسميّت داشته باشد به غسل آنان ضرري نمي‌زند زيرا در غسل، شستن مو لازم نيست.

مسأله462: شروطي كه در وضو پيرامون پاك بودن يا اطلاق آب گفته شد به جز ترتيب و موالات همگي در اين‌جا نيز مطرح است.

مسأله463: كسي كه قصد دارد پول حمامي يا استخر را ندهد يا از پول حرام يا پول خمس نداده بدهد، اگر چه معصيت كار است ولي غسل و وضوي او صحيح است.

مسأله464: زياده روي در مصرف آب غسل، مكروه و برخي از موارد آن حرام است و اسراف‌كار، ضامن است بنابراين اگر بيش از متعارف آب مصرف كرده بايد حمامي را راضي كند.

مسأله465: اگر بين غسل كردن ادرار كند يا باد از او خارج شود غسلش باطل نمي‌شود ولي براي انجام نماز، بايد وضو بگيرد.

مسأله466: كسي كه در تنگي وقت وظيفه‌اش تيمم است اگر غسل كند، معصيت كرده ولي غسلش صحيح است.

مسأله467: كسي كه چند غسل بر او واجب است اگر يك غسل انجام دهد برايش كافي است و فرقي نمي‌كند كه نيّت تمامي آن‌ها را بنمايد يا خير، و فرقي نمي‌كند كه بين آن‌ها غسل جنابت باشد يا خير. بله انجام دادن چند غسل، شبهه‌ي اسراف را دارد.

مسأله468: اگر بر جايي از بدن آيه‌ي قرآن نوشته، مواظب باشد كه در حال غسل آن‌جا را لمس نكند ولي اگر با سوزن زني، نوشته‌ي قرآن زير پوست قرار گرفته است لمس آن‌جا اشكالي ندارد.

مسأله469: كسي كه غسل جنابت كرده نبايد براي نماز وضو بگيرد.

مسأله470: غسل ترتيبي از غسل ارتماسي افضل است. [زيرا رعايت امور بهداشتي در آن بيشتر و راحت‌تر است.]

مسأله471: در هنگام روزه‌ي واجب، بايد به گونه‌ي ترتيبي غسل كرد ولي اگر كسي تخلف كرد و غسل ارتماسي انجام داد غسل و روزه‌اش صحيح است اما كار حرامي مرتكب شده است.

مسأله472: هنگام غسل بايد مكلّف مطمئن شود كه آب به تمامي بدنش رسيده است بنابراين موانع موجود اعم از چسب، رنگ و... بايد برطرف شود.

مسأله473: مسلوس و مبطون اگر مطمئن باشند كه رعايت موالات و تعجيل در غسل، در طهارت از خبث و حدث، در حال نماز مؤثر است رعايتش اولي است.

مسأله474: مشهور درباره‌ي كسي كه به نيّت غسل، وارد حمام شود و بعد از خروج شك كند كه غسل كرده است يا خير گفته‌اند بنا را بر عدم بگذارد اما به نظر مي‌رسد بتوان او را «غسل كرده» محسوب نمود. [زيرا نيّت اجمالاً بوده و شست‌وشوي بدن نيز انجام پذيرفته است.]

مسأله475: اگر معتقد بود كه وقت براي غسل و نماز وجود ندارد و وظيفه‌اش تيمم است اما تخلف كرد و غسل نمود غسلش صحيح است و اگر معتقد بود وقت وسعت دارد ولي تخلف كرد و تيمم نمود و پس از آن معلوم شد وقت تنگ بوده تيممش باطل است.

مسأله476: اگر به اعتقاد اين‌كه وقت تنگ است تيمم نمود و نماز خواند بعد معلوم شد كه وقت براي غسل و نماز وسعت دارد، غسل كند و احتياطاً نماز را اعاده كند ولي اگر در خارج وقت فهميد كه وقت وسعت داشته يا در وقت هنگامي فهميد كه ديگر وقت براي غسل و نماز وجود ندارد نمازش صحيح است.

مسأله477: وضو گرفتن يا غسل نمودن با آبي كه براي نوشيدن گذاشته‌اند مشكل است مگر رضايت باني احراز شود.

مسأله478: غصبي بودن آب يا ظرف يا لُنگ، مايو و... موجب بطلان غسل نمي‌شود اگر چه به خاطر تصرف در غصب معصيت‌كار است.

مسأله479: كسي كه شك كرده جنب شده يا نه، بنا را بر جنب نشدن بگذارد و اگر يقين دارد كه جنب شده و در اين‌كه غسل كرده يا نه شك دارد بايد غسل كند، ولي اگر غسل كرده و در درست بودن آن شك دارد بنا را بر صحيح بودن آن بگذارد.

مسأله480: انجام يك غسل، چه واجب چه مستحب، از تمامي اغسالي كه به عهده‌ي اوست كفايت مي‌كند ولي رسيدن به ثواب غسل‌هاي مستحبي در گرو قصد آن‌ها - ولو به نحو اجمال - است.

مستحبّات غسل جنابت

1. بهتر است قبل از غسل جنابت ادرار كند تا مجرا از مني خالي شود و رطوبت‌هاي مشتبه پس از آن مني محسوب نشود.

2. اگر با دست، از ظرف آب بر مي‌دارد، دست‌ها را قبل از فرو بردن در آب، بشويد.

3. مضمضه و استنشاق كند.

4. آب غسل، به قدري نظيف باشد كه مقداري از آن را با طيب خاطر بنوشد.

5. حداقل سه كيلو آب براي غسل مصرف كند.

6. موالات و شستن از بالا به پايين [زيرا كه نظافت بهتري حاصل مي‌شود.]

7. بسم الله بگويد و دعاهاي وارد شده را بخواند از جمله اين‌كه بگويد: «خدايا قلبم را پاك و سينه‌ام را گشاده قرار ده و بر زبانم مدح و ثناي خودت را جاري ساز. خدايا اين غسل را براي من پاكي، شفا و نور قرار ده، تو بر هر چيزي توانايي.»

مسأله481: ياري خواستن از ديگران، در مقدمات نزديك به عمل نظير ريختن آب بر بدن مكروه است.

مسأله482: اگر فردي پس از اين‌كه از او مني خارج شد، غسل كرد سپس رطوبت مشتبهي از او خارج شد و فرض شود كه مي‌داند تنها يا ادرار است يا مني و چيز ديگري نيست، اگر قبل از غسل،‌ ادرار نكرده باشد حكم مي‌شود كه مني است و بايد مجدداً غسل كند، اما اگر قبل از غسل ادرار كرده باشد اما با دست كشيدن‌هاي نه‌گانه استبراء از ادرار نكرده باشد حكم مي‌شود كه آن رطوبت ادرار است پس مكلّف بايد براي نمازهاي بعدي وضو بگيرد.

اما اگر قبل از غسل، هم ادرار كرده و هم استبراء نه‌گانه را انجام داده است در اين صورت مشهور اين است كه بايد احتياطاً هم غسل كند و هم وضو بگيرد، ولي به نظر مي‌رسد چون هر غسلي كفايت از وضو مي‌كند، انجام غسل كافي است.

مسأله483: اگر بعد از غسل از او رطوبتي مشتبه خارج شود، آن‌گاه شك كند كه قبل از غسل، ادرار كرده يا نه، بنا را بر ادرار نكردن بگذارد و آن رطوبت را مني بداند و براي آن مجدداً غسل كند.

مسأله484: اگر در بين غسل، موجب غسل ديگري از همان سنخ يا از سنخ ديگر برايش پيش آمد، بايد غسل را از سر بگيرد و نيازي به اتمام اول نيست و بر فرض اتمام آن، ثمره‌اي ندارد.

مسأله485: غسل‌هاي مستحب نيز نظير غسل‌هاي واجب،‌با ادرار و نظاير آن كه «حدث اصغر» نام دارند باطل نمي‌شود و تنها براي نماز بايد وضو گرفته شود.

مسأله486: كسي كه در غسل ترتيبي هميشه اول سر و گردن بعد، طرف راست و سپس طرف چپ را مي‌شويد اگر در وقتي كه مشغول طرف راست است در شستن قسمتي از سر و گردن و يا هنگامي كه طرف چپ را مي‌شويد در شستن قسمتي از دو عضو قبلي شك كرد، به شك خود اعتنا نكند. اما كسي كه چنين ترتيبي را رعايت نمي‌كند، تا مادامي كه به غسل مشغول است، اگر در هر قسمتي شك كرد، بايد آن‌جا را دوباره غسل دهد، اما اگر از غسل فارغ شد و به نماز پرداخت به شك خود اعتنا نكند.

مسأله487: اگر به قصد غسل ارتماسي در آب فرو رفت و بعد معلوم شد كه به قسمتي از بدن آب نرسيده است، رساندن آب به همان‌جا كافي است.

مسأله488: كسي كه جنب شده اگر بعد از نماز شك كند كه غسل كرده يا خير نمازش صحيح است ولي بايد غسل كند.

مسأله489: كسي كه جنب شده اگر بين نماز شك كند كه غسل كرده يا خير بايد غسل كند و نمازش را از سر بگيرد.

مسأله490: با انجام غسل مستحبي، تمامي غسل‌هاي واجب قبلي از عهده‌ي مكلّف برداشته مي‌شود بنابراين كسي كه در بچگي جنب شده و نمي‌دانسته، اگر هنگام تكليف غسلي كرده باشد، پاك شده است و عباداتش صحيح است.

مسأله491: اگر قصد كند كه غسلش تنها او را از حدث معيّني پاك كند و از حدث‌هاي ديگر پاك نكند درست بودن غسلش مشكل است. [زيرا اين‌گونه نيّت كردن با تسليم و قصد قربت سازگار نيست.] از همين‌جا روشن مي‌شود كه بنا گذاشتن بر عدم تداخل غسل‌ها بناي غلطي است. [و عمل كردن به اين مبنا اسراف آب و تلف كردن عمر را به همراه دارد.]

 

[1] آن‌چه مسلّم است اين‌كه مرد محتلم مي‌شود يعني در اثر خواب ديدن و تحريك شهواني، در خواب از او مني خارج مي‌شود اما در محتلم شدن زن اختلاف است و روايات نيز متعارضند و پس از تساقط، حكم به طهارت رطوباتي مي‌شود كه از زن در خواب خارج مي‌شود.