Mobile menu

لزوم همراه داشتن مهر شخصي براي نماز

 
بسم الله الرحمن الرحيم‏
 لزوم همراه داشتن مهر شخصي براي نماز
 تازه از زيارت مشهد امام رضا(ع) برگشته بودم و با يكي از دوستان صحبت مي‏كرديم، كم كم بحث از حَرَم و زيارت و نماز و سجده به ميان آمد، گفتم اصلا در حرم‏ها نمي‏توان سجده طولاني كرد زيرا بوي تعفن فرشها چنان انسان را اذيت مي‏كند كه انسان را از ذكر واجب منصرف مي‏كند تا چه برسد به ذكرهاي مستحب.
 او گفت: من هميشه همراهم دستمال دارم، آن را پهن مي‏كنم و مهر نمازم را روي آن مي‏گذارم، ديدم چه فكر خوبي! به اين طريق انسان از بوي تعفن در امان مي‏ماند. كم كم پيرامون اين موضوع بيشتر صحبت كرديم و به اين نتيجه رسيديم كه نه تنها خوب است هر كسي دستمالي يا سجاده‏اي براي نماز داشته باشد بلكه خوب است علاوه بر آن مُهر شخصي نيز داشته باشد و خوب است كه وزارت بهداشت با تبليغات و... اين امر مهم را در كشور جا بيندازند و نيز با صحبت كردن با وزارت بهداشت كشورهاي زيارتي نظير عراق، سوريه، و عربستان سعودي اين نكته بيان شود كه در همه اماكن زيارتي،چون افراد، در همه مكان‏ها راه مي‏روند، پاهاي مانده در كفش و عرق كرده، جوراب‏هاي آلوده و با توجه به اين كه پاها معمولا از جاهاي ديگر كمتر شسته مي‏شود و بيشتر از جاهاي ديگر با همه جا تماس دارد بنابراين به شدت آلوده است و به شدت زمين‏ها و فرش‏ها را آلوده مي‏سازد خصوصا فرش‏هاي مكان‏هاي زيارتي و نزديك به ضريح را.
 تازه در هواي گرم و در شلوغي و در حال نماز جماعت، معمولا پيشاني افراد عرق مي‏كند و در اين حال انتقال انواع بيماري‏هاي واگير دار و... از فرد به زمين و برعكس سرعت مي‏يابد و از بد حادثه، نزديك‏ترين فاصله به پيشاني چشم‏هاست كه در معرض جدي ابتلاء به آلودگي قرار دارد تازه برخي افراد با گريه و انابه از خداوند حاجت خود را مي‏خواهند و گهگاهي چشمانشان پر از اشك مي‏شود و با دستاني كه آن‏ها را در حال سجده بر فرش و زمين آلوده گذاشته‏اند چشمان خود را از اشك پاك مي‏كنند.
 اين از حال زمين‏ها و فرش‏ها كه آلودگيش قابل انكار نيست.
 اما مهرهايي كه در مساجد و مشاهد مشرفه وجود دارد نيز از آلودگي مبرا نيست با نگاهي به رنگ‏هاي كدر شده مهرها معلوم مي‏شود كه پيشاني‏هاي فراواني روي آن‏ها گذاشته شده و آنقدر عرق كرده و عرق‏ها به خورد آن رفته كه رنگش تيره گشته به گونه‏اي كه گهگاهي برخي متدينين مي‏پرسند كه آيا با سجده بر اين مهر سجده بر تراب(خاك) صدق مي‏كند يا لايه‏اي از چرك روي آن را گرفته است؟
 آنگاه معلوم نيست چند نفر تا حال پيشاني را بر اين مهر نهاده‏اند و چندين دست به اين مهر خورده است و آن را از مكاني به مكاني منتقل ساخته، اين مهر در چند جاي از مسجد و يا حرم گذاشته شده، چقدر از زمين‏هاي آلوده كسب آلودگي كرده و چقدر افرادي در حال راه رفتن پاي بر اين مهر نهاده‏اند و... .
 در زماني كه بيماري‏هاي سريع الانتقالي وجود دارد و بيماراني وجود دارند كه بيماري‏هاي واگير دار دارند و آن را از جامعه و از افراد خانواده مخفي مي‏كنندو تنها ملجأشان خداوند است كه در مساجد و مشارف مشرفه او را مي‏خوانند و در سجده‏ها براي شفا اشك مي‏ريزند و مسلماً عرق و اشك و... توان آلودگي مهرها و زمين‏ها و فرش‏ها را دارد بايد فكري سريع و اساسي كرد.
 راستي چرا وزارت بهداشت تبليغ كرد و همگان را مجبور ساخت تا كنار هر آب سردكن ليوان‏هاي يك بار مصرف گذاشته شود تا دو لب از دو نفر به يك ليوان برخورد نكند مبادا آلودگي سرايت كند ولي براي اين معضل بزرگ فكري نمي‏كند و تبليغي انجام نمي‏دهد؟!
 چرا در اين مورد وزارت بهداشت كشورهاي داراي محل‏هاي زيارتي تبادل نظر نمي‏كنند؟ آيا اطميناني وجود دارد كه همه مسلماناني كه از سراسر گيتي به مشاهد مشرفه مي‏آيند سالمند؟! آيا دليلي وجود دارد كه نشان دهد فرد قبلي كه از اين مكان عبور كرده يا در اين مكان نماز خوانده بيماري واگيرداري نداشته است كه به فرد بعدي منتقل شود؟!
 به نظر مي‏رسد حداقل سجاده و يا دستمالي كه بتواند مجموع دو دست و پيشاني در حال سجده روي آن قرار گيرد براي هر شخص جزء ضروريات بهداشتي اين عصر است، اگر تهيه آن مشكل است و يا اجبار مردم به آن فعلا ميسر نباشد اجبار آنان به سنگي شفاف كه پيشانيشان بر آن قرار گيرد تا پيشاني با زمين و فرش برخورد نكند و از سوي ديگر قابل شستشو باشد تا شخص پس از هر نماز بتواند آن را بشويد تا مطمئن شود از اين راه آلودگي به او نمي‏رسد ضروري است.
 جمع بين هر دو سزاوارتر و اطمينان بخش‏تر است زيرا سجاده و دستمال، پشت و رو دارد و بنابراين پشت آن به روي زمين و فرش قرار مي‏گيرد و روي آن سالم است آنگاه سنگ بر روي سجاده واقع مي‏شود تا عرق كردن‏هاي احتمالي به سجاده منتقل نشود و پيوسته دو روي سنگ از آلودگي در امان باشد.
 اين‏ها همه از مقتضيات عقل عرفي و رعايت بهداشت بود.
 اما جالب است كه بدانيم پيامبر اكرم(ص) داراي مهر خصوصي بود و بر آن سجده مي‏نمود، كه رواياتش از نظرتان خواهد گذشت.
 در صحيح بخاري اين احاديث به چشم مي‏خورد:
 1- عن ميمونه قالت: كان النبي(ص) يصلي علي الخمرة.
[1]ميمونه همسر پيامبر(ص) نقل كرده كه رسول اكرم بر سجاده نماز مي‏خواند.
 2- همين حديث با الفاظ متفاوتي از ميمونه نقل شده است «... و هو يصلي علي خمرته» «پيامبر(ص) بر[2] سجاده‏اش نماز مي‏خواند.» كه اين نشان مي‏دهد پيامبر(ص) سجاده شخصي داشته است و نشان مي‏دهد كه الف و لام در «الخمره» در روايت اول عهد ذهني است يعني پيامبر(ص) بر سجاده خاصي كه داشته است نماز مي‏خوانده است. چون اين دو يا سه روايت از نظر راوي، مروي عنه و مضمون يكي هستند. بنابراين «الخمرة» و «خمرته» به يك معني مي‏باشد. اما خمره چيست؟
 نووي كه شارح صحيح مسلم است از قول هَرَوي و ديگران نقل كرده كه آن سجاده‏اي است كه از حصير و برگ درخت درست مي‏كرده‏اند و در سجده پيشاني را بر آن مي‏نهاده‏اند.[3]
در كتاب لغت لاروس خمره: «سجاده از برگ خرما بافته شده»
 در كتاب نهايه ابن اثير آمده الخمرة: آن مقداري از حصير يا بافته برگ خرما و ساير گياهان است كه در سجده، صورت را بر آن مي‏گذارند و خمره گفته نمي‏شود مگر در همين مقدار و خمرة (پوشيده شده) نام گرفته زيرا كه نخهايش به وسيله برگهايش پوشيده شده است.[4]
عجيب است وقتي پيامبر(ص) در آن عصر كه از بهداشت خبري نبود براي خود سجاده شخصي داشته و آن را از برگ خرما و حصير كه شايد نظيف‏ترين چيز در آن زمان بوده، تهيه مي‏كرده است چرا ما امروزه سجاده شخصي نداريم و چرا برادران اهل سنت كه اين حديث‏ها و توضيح‏ها از كتاب‏هاي آنان نقل شد، در پي تهيه سجاده شخصي براي خود و براي زائران نيستند.
 راستي چه مي‏شد كه عربستان سعودي در هنگام ورود هر حاجي به او جانمازي بافته شده از حصير بدهد تا همه به سنت پيامبر(ص) عمل كنند چرا آنان چوب مسواك در بسته‏هاي متعدد مي‏فروشند تا سنت مسواك با چوب پا برجا بماند ولي سنت سجده بر سجاده شخصي از حصير را ناديده گرفته‏اند؟ آيا برگ و سنگ فراوان‏ترين و ارزان‏ترين شي‏ء موجود در حجاز نيست؟ آيا به جز بُرش و دوختن به سبك خاص و هديه دادن به حجاج چيز ديگري هم نياز دارد؟!
 3- در صحيح مسلم از عائشه نقل شده كه گفت: پيامبر(ص) به من فرمود: سجاده مرا، از محل سجده به من بده. گفتم: من حائض هستم. فرمود: حيضت در دستت نيست.[5]
4- در حديث ديگري به همين مضمون عائشه نقل مي‏كند كه پيامبر(ص) به من دستور داد كه سجاده‏اش را از محل سجده به او بدهم و من گفتم كه حائض هستم و او فرمود: آن را به من بده حيضت در دستت نيست‏[6]
اين دو حديث در كتاب حيض آمده و براي اين است كه نشان دهد دست‏هاي حائض پاك است و حيض بودن زن موجب آلودگي دست او نيست و مي‏تواند چيز نظيف و پاكي چون سجاده را هم در دست بگيرد و به شوهر خود بدهد.
 بنابراين به خوبي از آن روشن مي‏شود كه براي مهر و سجاده احترام خاصي قائل بوده‏اند كه حتي حائض نمي‏خواسته دستش به آن برسد حال تصور كنيد مهرهاي نماز عمومي از اين مقدار اهميت و احترام برخوردارند؟ يا همه افراد از هر گروه سني و با هر نوع بيماري بر آن سجده مي‏كنند وسليه بازي بچه‏هاست و... .
 5- در روايت ديگري ابو سعيد نقل كرده كه «پيامبر(ص) بر حصي نماز خواند.»[7]
 
 يادآوري: عين احاديث بالا يا با الفاظي مشابه در مسند احمد حنبل نيز به وفور يافت مي‏شود كه به بيش از بيست مورد مي‏رسد.
 در مجموع اين‏ها روش پيامبر(ص) بر همراه داشتن يك مهر خاص، يا سجاده‏اي كوچك خاص براي نماز اطمينان عرفي حاصل مي‏شود به ويژه وقتي مي‏بينيم او كاسه خاص داشته، عصاي خاص داشته و... مطمئن مي‏شويم كه او سجاده و مهر خاص نيز داشته است و به همين جهت داشتن چنين سجاده‏اي براي مسلمانان جزء سنت‏ها خواهد بود كه متأسفانه شيعه و سني از آن غافل بوده‏اند.
 سني‏ها كه اصلا مهر نمي‏گذارند و بر همان فرش يا زميني كه هر ساعت هزاران پا بر آن گذاشته مي‏شود سجده مي‏كنند، شيعيان هم از مهرهاي عمومي استفاده مي‏كنند كه اگر چه از آلودگي كمتري نسبت به زمين و فرش برخوردار است ولي به هر حال آلوده است و سنت اقتضا مي‏كند كه مهر خاصي براي هر فرد منظور و تبليغ شود.
 اشكال: واقعاً همراه داشتن يك چيزي به نام مهر همراه هر فرد مشكل است و انسان‏ها از هر مشكلي گريزان.
 جواب: همان طور كه هر فرد براي شناخته شدن كارت شناسايي همراه دارد و براي ورود و خروج محل كار، كارت ديگري همراه دارد و براي پول برداشتن و خريد و فروش كارت ديگري دارد و براي رانندگي گواهينامه دارد و براي سوخت كارت سوخت و براي اثبات مالكيت ماشين، كارت ديگري دارد، چه اشكالي دارد كه فرد آن‏قدر براي نماز و نيز براي سلامتي خود اهميت قائل باشد كه تكه چوبي صيقلي شده يا تكه سنگي صيقلي شده، همراه با يك دستمال نظيف براي نمازش همراه داشته باشد؟!
 اشكال: ممكن است گروهي از اهل سنت ما را به شرك متهم كنند.
 جواب: اگر چنين است ابتداء لازم است كه آن گروه - نعوذ بالله - پيامبر اكرم(ص) را متهم به شرك كنند و يا كتاب‏هاي صحيح و مسند خود را به دروغ‏پردازي متهم كنند. از سوي ديگر ما به آن گروه از اهل سنت مشكل را مطرح مي‏كنيم و از آنان مي‏خواهيم با اين آلودگي زمين و فرش و بيماري‏هاي مسري امروزي و بوي عرق و تعفن فكري بكنند. يك سني اگر خودش يك ساعت در روضه شريفه پيامبر(ص) بايستد خواهد ديد چند صد پاي با جوراب، بي جوراب، پير، جوان و... بر هر نقطه برخورد مي‏كند او چه فكري براي اين مشكل بهداشتي مي‏كند؟! از سومين جهت ما از همين اكنون به همه تهيه كنندگان مهر و سجاده خاص سفارش مي‏كنيم كه سادگي و سفيد بودن سجاده و سنگي بودن مهر و صيقلي بودن آن را مد نظر قرار دهند و همه ساده و متحدالشكل باشد تا نظير ساير كارت‏هاي شناسايي تلقي شود.
 و بالاخره به مسئولان كشور مسلمان و توحيد مدار سعودي پيشنهاد مي‏كنيم آنان چيزي تهيه كنند تا تمامي جوانب در آن رعايت شود و به زائران بدهند تا معلوم شود هيچكس بت پرست و مشرك نيست بلكه همه خواستار سجده براي خدا بر زمين، و رعايت بهداشت هستند. بله ما چون شيعه و پيروان جعفر بن محمد صادق(ع) و نيز پيروان سنت رسول اكرم(ص) هستيم به آنان پيشنهاد مي‏كنيم كه آن مهر يا سجاده از جنس سنگ يا از جنس حصير و بوريا باشد.
 اشكال: ممكن است با گسترش مصنوعات شيميايي و نايلوني آنان براي هر شخص يك نايلون پيشنهاد كنند تإ؛ ّّ همان طور كه اشخاص كفش‏هاي خود را در نايلون مي‏گذارند و همراه خود مي‏برند يا در ظرفهاي يك بار مصرف غذا مي‏خورند بر نايلون‏هاي يك بار مصرف نيز سجده كنند پس سجاده‏هاي صغير يك بار مصرفي بسازند تا هر روز افراد از آن‏ها بردارند و بر آن‏هاي سجده كنند.
 جواب: در صورتي كه از زمين و آنچه از زمين مي‏رويد باشد اشكالي ندارد و معادن حكمش چيست و آنچه از امور معدني گرفته مي‏شود حكمش چيست وابسته به بررسي ما از رويات دارد كه بحثش ان شاء الله خواهد آمد.
 
 احمد عابديني داراي مدرك اجتهاد حوزوي و فوق ليسانس دانشگاهي.


[1] . صحيح بخاري 116/1؛ كتاب الصلاة باب 21 حديث 381؛ صحيح مسلم ج‏ 165/5
 
[2]. صحيح بخاري 115/1؛ كتاب الصلاة باب 19 حديث 379.
 
[3] . الخمرة... هي هذه السجاده و هي ما يضع عليه الرجل جزء وجهه في سجده من حصيراو نسيجه من خوص. ر.ك صحيح مسلم 209/3.
 
[4]. هي مقدار ما يضع الرجل عليه وجهه في سجوده من حصير او نيسجة خوص و نحوه من النبات و لا تكون خمرة الّا في هذا المقدار و سميّت خمرة لأن خيوطها مستورة بسعفها.(النهاية 77/2 و 78.)
 
[5]. عن عائسه قالت: قال لي رسول الله(ص): ناوليني الخمرة من المسجد. قالت: فقلت: اني حائض. فقال: ان حيضتك ليست في يدك.(صحيح مسلم 309/3 همراه با شح نروي؛ سنن ابن ماجة207/1؛ كتاب الطهارة باب 120 حديث 632.)
 
[6]. عن عائشة قالت امرني رسول الله(ص) ان انا و له الخمرة من المسجد فقالت: اني حائض. فقال: تناوليها فان الحيضة ليست في يدك(صحيح مسلم 210/3)
 
[7]  . سن ابن ماجة 328/1؛ كتاب اقامة الصلاة و السنته فيها. باب الصلاة علي الخمرة، حديث 1029.