Mobile menu

اجتهاد آسان

اجتهاد آسان

بسم الله الرحمن الرحيم

با پيچيده شدن دنيا و پيشرفت صنعت و علم و تكثر رشته‏هاي علوم و فنون مطالعه همه آن‏ها و متخصص شدن در همه رشته‏ها كاري ناشدني و طاقت فرساست و معمولا افراد در يك رشته يا قسمت كوچكي از يك رشته متخصص مي‏شوند و مهارت كسب مي‏كنند و بقيه را رها مي‏سازند.

اما مهارت يا حداقل آشنايي در برخي رشته‏ها بر همگان لازم و ضروري است چون كه نياز روزمره دنيايي يا آخرتي آنان به آن بستگي دارد، مهارت در برخورد با ديگران مهارت در كسب درآمد و هزينه كردن، مديريت در خانواده اموري است كه براي زندگي جهاني بايد فرا گرفت و معمولا در طول زندگي كم كم انسان آنها را فرا مي‏گيرد ولي مهارتهايي كه مربوط به اعمال عبادي، رابطه بنده با خدا، معاملات و احكامي كه دين براي انسان قانونهايش را وضع كرده نيز از امور ضروري و لازم است و در طول زندگي قابل يادگيري نيست.

امكان ندارد كه فردي بنده خدا باشد و بداند كه او برنامه‏هايي براي زندگي، عبادت و معاملات دارد ولي بتواند بي‏توجه به آنها، بدون دغدغه و با آرامش خاطر زندگي كند بنابراين عقل دور انديش او حكم مي‏كند كه از دستورهاي الهي باخبر شود تا در عمل آنها را به كار بندد. در گذشته اين كار را مجتهدان انجام مي‏دادند و لُّب اعمال و تكاليف را در رساله توضيح المسائل مي‏نوشتند و مقلدان به آن رجوع مي‏كردند و طبق آن عمل مي‏نمودند. در عصر كنوني به خاطر مسائلي كه اكنون مجال بحث آن نيست افراد خصوصا جوانان تحصيل كرده دانشگاهي و بعضاً حوزوي از تقليد روي برتافته‏اند و در هر مساله‏اي خودشان اظهار نظر مي‏كنند يا مي‏خواهند كه چنين كنند ولي چون مي‏بينند كه اطلاع از كل دين، كار بسيار مشكلي است حدود بيست و شش جلد كتب اربعه، سي جلد وسيايل الشيعه، همين حدود مجلّدات مستدرك الوسايل، صد و ده جلد بحار الانوار و... تنها يكي از ادله‏اي است كه بايد مورد بررسي قرار گيرد دورنماي كار و مشكل بودن بررسي اين مقدار از حديث افراد را از دين بي‏زار و روي گردان مي‏كند و چون مقلّد بودن را نيز نمي‏توانند بپذيرند به بي‏ديني و لاابالي‏گري و نظرات ذهني بي‏محتوا و بي‏مستند اكتفا مي‏كنند.

اين جانب به عنوان يك اقدام خير خواهانه و آسان ساز براي اين قشر از جامعه تصميم گرفتم كتب اربعة را كه اصلي‏ترين، مستندترين و متقن‏ترين و قديمي‏ترين كتابهاي حديثي شيعه است را تنها از تكرارها پاك سازم و با آماري كه اجمالا از 170 حديث به دست آوردم كه در ذيل اشاره مي‏كنم مي‏توان حجم كتب اربعه را از 26 جلد به حدود 10 جلد تقليل داد.

تنها احاديثي كه مرحوم شيخ طوسي در تهذيب الاحكام از كتاب كافي مرحوم كُليني با اسم محمد ابن يعقويب نقل كدره 1542 عدد مي‏ باشد كه اگر آنهايي كه با ضمير «عنه» از ايشان نقل كرده يا در استبصار از او نقل كرده را بر آن بيفزاييم رقم بيشتري از تكرارها به دست مي‏آيد زيرا در استبصار نيز 672 حديث از مرحوم كُليني نقل كرده است بنابراين حداقل 2214 حديث از حديث‏هاي تكراري است و مرحوم شيخ آنها را رسماً از كتاب كافي مرحوم كُليني گرفته است. با آماري كه از 170 حديث از ابتداي جلد اول تهذيب گرفتم تنها 12 حديث از منفردات تهذيب بود يعني تنها 12 حديث در هيچكدام از سه كتاب ديگر كتب اربعه تكرار نشده و 158 حديث باقيمانده حداقل در يك جا تكرار شده بود تازه برخي دوبار و بيشتر مثلا 35 حديث دو بار تكرار شده 22 حديث سه بار يا بيشتر تكرار شده است و طبعاً حدود 100 حديث يك بار تكرار شده است اگر اين مقدار تكرار در تمامي مجلدات و ابواب به همين گونه باشد و توضيحات مرحوم شيخ طوسي در جمع بين احاديث حذف شود و همچنين متن مقنعه كه در تهذيب الاحكام ذكر شده حذف گردد شايد بتوان در كمتر از 10 جلد كتب اربعه را در رايانه يا در چاپ به صورت كتاب در اختيار دانش پژوهان قرار داد.

تا از يك سوي محققان جوان حوزوي با مطالعه اجمالي اين چند جلد كتاب سربسته به احكام فقهي، علم پيدا كنند و از سوي ديگر اين كتابها با ترجمه لغات مشكل در اختيار دانشگاهيان قرار بگيرد تا آنان نيز به طور سربسته با احكام دين آگاه شوند.

در ضمن مي‏توان كنار هر حديث كدي قرار داد و در آخر كتاب جاهاي تكراري آن حديث در كتب اربعه آدرس داد تا افرادي كه خواستار تحقيق بيشتر و يافتن نسخه بدل و امثال آن هستند به راحتي به آنجا مراجعه كنند و اگر يك حديث سند مكرر دارد از آن نيز آگاه شوند و با اطمينان بيشتري بر طبق آن حركت كنند.

به هر حال به نظر مي‏رسد در زماني كه همه به فكر تكثير حديث‏ها و كتابها براي كسب عنوان هستند تلاش براي راحت ساختن راه اجتهاد و آسان نمودن راه تا افراد از دين وحشت نكنند كار ممدوحي است، در عين حال كه كتب اربعه و نسخه بدل‏ها و... همه بر سر جاي خود محفوظ است جمع آوري احاديث و حذف تكرارها به عنوان «المحصل من الاحاديث الكتب الاربعة» يا «تسهيل للوصول الي احاديث اهل البيت» كار مناسب و خداپسندي به نظر مي‏رسد همان گونه كه تفسر قرآن چون مفصل است رغبت به خواندن تمام آن كم است ولي خود قرآن يا ترجمه آن را بسياري از افراد يك يا چند بار خوانده‏اند و همين طور نهج البلاغه را زيادي از افراد يك يا چند بار خوانده‏اند. حال اگر بتوانيم حجم كبت اربعه را تقليل دهيم زمينه براي خواندن آن، جاي گرفتن احاديث در دلهاي مردم را فراهم ساخته‏ايم در ضمن از اين راه به راحتي مي‏توان مسندهاي اصحاب ائمه اطهار نظير مسند زراره مسند حلبي، مسند محمد من مسلم و... را پيدا كرد و از كنار هم قرار گرفتن احاديث در يك مسند چگونگي عمل يك فرد متعبد در آن زمان به دست مي‏آيد. ان شاء الله

ليست تفصيلي تكرارهاي احاديث در برگه‏هاي ضميمه موجود است.

احمد عابديني