Mobile menu

شماره 16

در این شماره مهمترین نکات آیه 43 سوره نساء آورده شده است : نکته 1 : در رابطه ی با این آیه باید گفته شود که برخی گفته اند فهم این آیه فوق العاده مشکل است ولی برخی گفته اند آیه راحت است. به نظر می رسد اگر آیه را اصل قرار دهیم راحت معنا می شود ولی اگر با ذهنیت فقهی وارد آیه شویم مطالب گفته شده در آیه با برخی از مبانی سازگار نیست. نکته 2 : در نحوه ی ارتباط این آیه با آیات قبل برخی گفته اند ارتباطی ندارد و چون در زمان نزول آیات سوره نساء این بحث پیش آمده بوده به مناسبت ، این آیه نازل شده است و بین آیات سوره نساء قرار گرفته است. برخی گفته اند خداوند چیزهای مختلفی گفته تا خواننده خسته نشود. به نظر می رسد که این آیه با وَ اعْبُدُواْ اللَّهَ در آيه 36 مرتبط باشد و می خواهد بگوید عبادت خدا شرائطی دارد که در این آیه گفته شده است. پس کسی که می خواهد وَ اعْبُدُواْ اللَّهَ را رعایت کند جزو مومنین می شود و از گروه هایی که در آیات قبلی گفته شد خارج می شود ، در نتیجه او را با خطاب يَأَيهُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ صدا مى زنند و نحوه ى انجام نماز را که مصداق بارز عبادت است به او مى گويند. نکته 3 : ریشه ی کلمه ی (سکاری) به معنای بستن است و چون انسان با مستی ، راه عقل را می بندد به آن سکاری گفته شده است و در این آیه سکاری روی خمر نرفته است ، پس می تواند هر مستی ای را شامل شود. در روایات ، سکاری به خواب نیز تفسیر شده است. همچنین ممکن است به شهوت نیز اشاره داشته باشد. نکته 4 : مستی در این آیه از نوع منفی و از نوع اختیاری است. وقتی آیه با نهی لَا تَقْرَبُوا تکلیفی بر عهده ی مکلف می گذارد او را مختار فرض کرده است. بنابراین خطاب آیه شامل آلزایمری ها و دیوانه ها نمی شود. نکته 5 : از عبارت حَتىَ‏ تَعْلَمُواْ مَا تَقُولُونَ بدست مى آيد كه مکلف در نماز بايد بفهمد كه چه مى گويد. بنابراين حداقل اين است كه بايد كليتى را بفهمد. نکته 6 : آیا از عبارت حَتىَ‏ تَعْلَمُواْ مَا تَقُولُونَ می توان استفاده کرد کسانی که عربی نمی دانند می توانند به زبان خودشان نماز بخوانند تا بفهمند چه می گویند؟ به نظر می رسد که نمی توان چنین استفاده ای را قبول کرد به دو دلیل : الف) کسی که زبانش عربی نیست اگر نماز را به صورت عربی بخواند بالاخره می فهمد که چه می گوید و می فهمد که جملات نماز را می خواند اگر چه معنای آن را متوجه نشود. آیه نمی گوید حَتىَ‏ تَعْلَمُواْ معانی مَا تَقُولُونَ ب) برخی از معارف دین را شخص باید یاد بگیرد و در واقع دین ، محور است و انسان ها باید تابع دین باشند. پس حداقل برخی جملات اصلی را باید به صورت عربی بخواند. نکته 7 : تلقین کردن به بیمار و کسی که نماز را حفظ نیست با آیه منافات ندارد چرا که بالاخره بیمار می فهمد که جملات نماز را می گوید. بله اگر کسی اصلا نفهمد که چه می گوید چیزی بر او واجب نیست. نکته 8 : آیا عدم تکلیف شخص مست نسبت به نماز از این آیه بدست می آید؟ شخصی که مست شده طبیعتا در حال مستی تکلیفی ندارد ولی مستی که در مست شدنش مختار بوده هم گنه کار است و هم تکلیف از او برداشته نمی شود. پس آیه نمی خواهد بگوید بروید شراب بخورید تا تکلیف نماز از شما برداشته شود. نکته 9 : جالب است که در این آیه برای شخص جنب راجع به نماز خواندن استثناء زده شده است ولی برای شخص مست استثنایی زده نشده است و این می فهماند که حالت سکر حالتی است که به هیچ وجهی نباید در آن حالت وارد نماز شد. علاوه بر این جنابت حالتی است که برخی اوقات غیر اختیاری است اما سکر حالتی کاملا اختیاری است. نکته 10 : در این آیه چهار مورد ذکر شده است ولی می خواهد بگوید هر جا از حالت عادی خارج شدید تیمم کنید. پس اینکه در رساله ها مورد به مورد شرائط تیمم را نوشته اند لازم نیست بلکه بهتر است به صورت عنوان کلی بیان شود و خود مکلفین تعیین مصداق کنند. نکته 11 : از این آیه بدست نمی آید که جنب در مسجدی می تواند عبوری وارد شود که حتما دو درب داشته باشد بلکه هر مسجدی را شامل می شود. نکته 12 : عَابِرِى سَبِيلٍ یعنی در مسجد اقامت و توقف طولانی نکند اما مقدار آن بسته به کاری است که می خواهد در مسجد انجام دهد مثلا اگر متاعی دارد زود باید بردارد و برود و اگر آب می خواهد طبیعتا مقدار بیشتری باید در مسجد بماند. نکته 13 : حیض شدن اضطرار محض است بر خلاف جنابت که نیمه اختیاری است. آیه بحث حائض را نگفته است ، پس حائض به طریق اولی می تواند عبوری از مسجد گذر کند. در زمینه ی بحث ورود حائض به مسجد می توانید به جزوه ی (بررسی حرمت ورود زنان حائض به مسجد الحرام و مسجد النبی) از استاد عابدینی مراجعه کنید. ایشان دخول و جلوس حائض در مسجد النبی و مسجد الحرام را به شرطی که مسجد را تنجیس نکند حرام نمی دانند. نکته 14 : عبارت وَ لَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِى سَبِيلٍ مربوط به مكان نماز است نه خود نماز. بنابراين لفظ صلاه در اين آيه يكبار به معناى خود نماز است و يك بار به معناى مكان نماز است و این آیه از ادله ی جواز استعمال لفظ در دو معنا است که أَنتُمْ سُكَارَى قرینه ی معنای اول و لَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِى سَبِيلٍ قرینه ی معنا دوم است. (توضیح این مطلب در کتاب ژرفایی قرآن ، صفحات 121 تا 125 بیان شده است.) نکته 15 : از بين چهار موردى كه در آيه ذكر شده است عبارت فَلَمْ تجَدُواْ مَاءً مربوط به سه مورد آخر است. نکته 16 : از مجموع آیه استفاده می شود که هر کسی که در مشکل و رنج است می تواند تیمم کند. بنابراین شاید بتوان گفت بچه ای که تازه به بلوغ رسیده است و از پدر و مادر خجالت می کشد که صبح ها حمام رود و غسل کند او نیز می تواند تیمم کند. نکته 17 : روش وضوء و تیمم در قرآن بیان شده است ولی روش غسل در قرآن نیست. حال یا روش غسل را از قدیم می دانسته اند مثلا از آیین ابراهیم یا یهود فرا گرفته بودند و یا ممکن است روش غسل به سنت واگذار شده است. نکته 18 : عبارت إِنَّ اللَّهَ كاَنَ عَفُوًّا غَفُورًا در آخر آيه مى رساند كه خداوند بر مكلفين آسان مى گيرد و عذر آنها را مى پذيرد.