همراه با دانشجویان در مسائل فقهی چالش برانگیز

توضیحات

همراه با دانشجویان در مسائل فقهی چالش برانگیز – استاد احمد عابدینی

بسیاری از دینداران تلاش دارند دین را تعبدی محض معنا کنند به دلیل نقلی، اعم از قرآن، روایات و فتوای فقیهان متعبد باشند و اگر فتواهایی عقل‌گریز یا عقل‌ستیز بود، عقول را متهم و یا محکوم کنند.
اما نگارنده پیوسته باور داشته که دین عاقلانه و بر طبق فطرت است. به‌گونه‌ای که حتی آیات قرآن اگر ظاهری عقل‌ستیز داشت، باید به گونه‌ای تأویل و تفسیر شود که عقل‌ستیز نباشد. و با این دید، پیوسته به دین و قوانین آن نگریسته است.
بنابراین اگر قانونی و حکمی را امروزه غیر عاقلانه دیده، به ادلّه آن که کتاب، سنت و اجماع است نگریسته و تلاش کرده آن‌ها را به گونه‌ای تفسیر و تبیین کند که عاقلانه، عادلانه و مطابق با فطرت و وجدان باشد، و اگر نتوانسته در صحیح بودن آن تردید کرده است.
در نتیجه آنچه دلایل نقلی معتبر بر آن دلالت می‌کند، مسلماً ضد عقل نبوده و نیست اما عکس مطلب را نمی‌توان به نگارنده نسبت داد که هرچه عقلایی است، نقل نیز بیان کرده باشد و بتوان فتوای دینی دانست.
بنابراین دانشجویان و طلابی که این نوشتار را می‌خوانند نباید بدون مراجعه به دلایل نقلی و پیمودن راه‌های اجتهادی، خود را مجتهد بدانند و هر مطلب و روش عقلایی را به دین نسبت دهند زیرا دین در بسیاری از روش‌های عقلایی ساکت است.
بلکه باید اگر مطلب و یا فتوایی غیر عقلایی یافتند به منابع آن رجوع کنند آنها را بازبینی و بازاندیشی کنند.
لازم به یادآوری است که نگارنده تا زمانی که در قم بود با چند تن از فضلا در خدمت مرحوم آیت‌الله موسوی اردبیلی، بر کتاب عروه الوثقی مرحوم سید کاظم یزدی تعلیقه زدیم و پس از روشن شدن دلایل نقلی هر مسأله، نگارنده فتوای و نظر خود را که از دلایل‌های نقلی، اجتهاد کرده را با زبان عقلایی بیان کرده است.
پس در این نوشته قرآن، سنت و اجماع فقیهان، به‌طور عقلایی تفسیر شده است نه این‌که مقتضای فهم عقلایی را بدون بررسی کتاب و سنت، به دین نسبت داده باشد.